Xã Vô Tranh được thành lập trên cơ sở hợp nhất 4 đơn vị hành chính là Vô Tranh, Cổ Lũng, Tức Tranh và Phú Đô. Vùng đất với những sản phẩm chè nổi tiếng của Thái Nguyên.
Ảnh: Cánh đồng Cúc Lùng, xã Vô Tranh
Sau thành lập xã có diện tích tự nhiên hơn 83km2, dân số hơn 38.000 người sinh sống tại 72 xóm, trong đó tỷ lệ người dân tộc thiểu số chiếm 29%, đồng bào theo đạo Phật giáo, Công giáo và Tin lành chiếm hơn 11%. Đảng bộ có có 98 chi bộ với gần 1.500 đảng viên; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội có hơn 5.500 hội viên tham gia sinh hoạt.
Với lợi thế có 5km Quốc lộ 3, 12km đường Thái Nguyên - Chợ Mới kết nối theo trục dọc với xã và hơn 200 tuyến đường giao thông trục xã, xóm dài trên 230km kết nối theo trục ngang được đầu tư xây dựng, nâng cấp có tính gắn kết khu vực. Mạng lưới giao thông kết nối giữa Thái Nguyên- Cao Bằng trên trục Quốc lộ 3 mới, trên tuyến cao tốc kết nối vùng với Tuyên Quang và Lạng Sơn, dự án Đường Vành đai I (Đoạn Bờ Đậu - Hóa Thượng) và tuyến tránh đô thị Hóa Thượng... là điều kiện thuận lợi để xã Vô Tranh trở thành điểm dừng nghỉ, điểm trung chuyển của các tuyến du lịch liên kết Hà Nội với các tỉnh Đông Bắc; thuận lợi trong việc giao thương, phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
Từ xa xưa Vô Tranh là địa phương luôn được thiên nhiên ưu đãi trong sản xuất nông nghiệp với trên 8km đường sông chạy dọc theo sông Cầu và sông Giang Tiên, 27 hồ, đập phân bố rộng khắp nên nguồn nước rất dồi dào, đảm bảo nhu cầu cho phát triển sản xuất, sinh hoạt và phát triển du lịch. Điều này phát huy được hiệu quả sản xuất của hàng nghìn diện tích đất nông nghiệp ở địa phương và gần 2.600 ha vùng sản xuất chè tập trung đã được quy hoạch. Đây là cây trồng chủ lực trong cơ cấu phát triển kinh tế nông nghiệp của xã, với sản lượng bình quân hơn 7.600 tấn búp tươi/năm, Ngoài ra, trên 2.100ha đất lâm nghiệp cũng là lợi thế phát triển kinh rừng bền vững hướng đến chế biến sâu mang lại lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội.
Giai đoạn 2021-2030, xã Vô Tranh đã và đang quy hoạch và thực hiện 3 cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 140ha; 5 khu dân cư với tổng diện tích là hơn 97ha; thực hiện quy hoạch là vùng chè của tỉnh, với 40 làng nghề truyền thống trồng, chế biến chè, làng nghề bánh chưng. Đây là động lực quan trọng cho địa phương thu hút đầu tư ngoài ngân sách vào địa bàn, tăng thu ngân sách tạo đà cho phát triển nhanh và bền vững.
Hiện nay, xã có gần 1.500 cơ sở thương mại dịch vụ, cơ sở kinh doanh xăng dầu, chợ truyền thống được đầu tư, cải tạo; tiếp tục quy hoạch các khu thương mại, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng với tổng diện tích gần 93 ha bám dọc theo các tuyến đường đã tạo việc làm cho nhiều lao động tại địa phương.
Ngoài các lợi thế trên, địa phương còn có mạng lưới bưu chính viễn thông đầu tư đồng bộ, cung cấp dịch vụ đến 100% các xóm cơ bản đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Hệ thống y tế, giáo dục và đào tạo đáp ứng tốt yêu cầu về khám chữa bệnh, học tập của Nhân dân trên địa bàn. Địa phương còn có nguồn nhân lực đồi dào với gần 24.500 người trong độ tuổi lao động, trong đó 76% lao động đã qua đào tạo; gần 40% lao động có văn bằng. Lực lượng lao động trẻ, năng động cơ bản đáp ứng được nhu cầu sử dụng lao động trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến, nông, lâm, nghiệp...
Vô Tranh còn được biết đến là địa phương hội tụ những nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc với 4 di sản văn hóa phi vật thể đó là Múa Tắc xình; Hát Sấng Cọ; Lễ hội Cầu Mùa của dân tộc Sán Chay, Nghi thức trình diễn Khèn Mông. 8 di tích lịch sử cấp tỉnh gồm địa điểm nơi chiếc máy bay thứ 1.000 của giặc Mỹ bị đơn vị pháo 210 bắn rơi trên Miền Bắc ngày 29/4/1966; Di tích địa điểm an táng nhà yêu nước Lương Ngọc Quyến; Đình Trên; Đình Làng Pháng; Đình Đồng Tâm; Đình Dưới; Đình Cúc Lùng, Đền Ấp Lươn.
Ảnh: Người dân xã Vô Tranh gieo cấy lúa vụ mùa 2025
Là địa phương tiên phong trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, đến nay xã Vô Tranh có 30/72 xóm đạt chuẩn xóm nông thôn mới kiểu mẫu, có nhiều xóm đang thực hiện và phấn đấu đạt nông thôn mới thông minh. Địa phương cũng đã có 16 sản phẩm đạt OCOP từ 3, 4 sao trở lên. Với nỗ lực trong phát triển kinh tế đã đưa thu nhập bình quân đầu người đạt gần 61 triệu đồng/người/năm, giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo.
Đến với Vô Tranh hôm nay, cùng với việc được thưởng thức những chén trà xanh chứa đựng sự chân thành của bà con đồng bào, biết đến những nét văn hóa đặc trưng vùng đất với nhiều di tích, di sản văn hóa truyền thống, chúng ta còn được hòa mình vào các lễ hội truyền thống của Lễ hội Đình Làng Pháng; Lễ hội đình Đồng Tâm; Lễ hội đình Cúc Lùng; Lễ hội vinh danh các làng nghề Chè và tham quan, thưởng ngoạn nhiều thắng cảnh đẹp.
Với việc đoàn kết trong toàn hệ thống chính trị, giữ gìn và phát huy tốt các giá trị văn hóa truyền thống, sự ưu đãi của thiên nhiên, đi trước trong việc vận dụng, sử dụng những tiến bộ của KHCN vào công tác lãnh đạo, chỉ đạo, phát triển kinh tế, văn hóa xã hội Vô Tranh hôm nay đang có những chuyển mình mạnh mẽ, hình ảnh vùng đất với những vườn chè xanh tốt, những dự án công nghiệp, thương mại đang khẩn trương thi công đang biến những khát vọng của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân nơi đây thành hiện thực trong nay mai./.